„Распетието на Македонија се претвора во распаќе пред нашите очи. Тоа ние го гледаме, но големо прашање е дали го здогледуваме, а згора на тоа дали го согледуваме во своја полза? За жал, големи делови на македонскиот ум долго и предолго работеа за оние што ни ја кроеја судбината, место да соработуваат со својата сопствена судбина. Повеќе е од јасно дека многу полесно е да се игра епизодна ролја во веќе напишано сценарио, отколку да се соработува со својата сопствена судбина, којашто милува да си игра со умот како да се работи за нејзина играчка, но распаќето е предизвик…“
Ова се воведните зборови на книшката политички есеи едноставно насловена „Политичката иднина на Македонија“ објавена во годината на македонската независнот од Љубиша Георгиевски, режисер, сценарист и дипломат.
34 години подоцна, просто е неверојатно колку од овие зборови тогаш се актуелни и денес, во современа Македонија. Брилијантниот ум на покојниот Георгиевски во десетина есеи објавени на страниците на „Нова Македонија“ небаре пророчки ги вивисецирал предизвиците и на денешната генерација Македонци: дали и денес е полесно да се игра епизодист во однапред напишано сценарио или треба одважно да се кова сопствената среќа и да се земе судбината во свои раце?
Времето е најточен и непогрешлив судија. Многу дилеми кои интелектуалците од редот на Љубиша Георгиевски ги имале во периодот кога се создаваше македонската независна држава се присутни и денес, а со оглед на сегашноста ќе бидат и во иднина. Сонот на генерации македонски борци за сопствена независна држава е остварен во ова парче земја на 25,713 километри квадратни и тоа е идеја за која крварале мажи и жени низ вековите.
Но на денот кога се навршуваат точно 7 години од неговото физичко отсуство од овој свет, идеите што ги застапуваше во врвот на својот интелектуален дострел, се поживи од било кога.
„Најголемиот непријател на слободата е човекот што се плаши да ја користи.“ — Љубиша Георгиевски
Во време кога зборот ја изгуби тежината, Георгиевски остана редок човек што ја носеше како заклетва. Режисер, писател, дипломат и моралист — човек што не дозволи уметноста да стане украс, ниту мислата да се продаде за аплауз.
Лагата како занает
Пред петнаесетина години, во една семејна пријателска дружба, еден познаник на татко ми тивко рече:
„Знаеш ли што е нашата најголема трагедија? Ние во Македонија го немавме Хавел.“
Неговите зборови ми останаа како тивка мисла што со годините стануваше сè погласна. Денес верувам — најблиску до тој архетип беше Љубиша Георгиевски.
Како и Вацлав Хавел, и тој дојде од театарот — не како актер, туку како режисер на вистината. И двајцата го препознаа истото зло: не диктаторот, туку учеството во лагата. Хавел пишуваше за „живот во лагата“, Георгиевски зборуваше за „живот од лагата“.
Од сцената до државата
Неговата метафора „имаме урда за бурек со сирење“ не е виц, туку анатомија на Балканот — луѓе што со ќеф јадат урда уверени дека е сирење.
„Македонија,“ рече, „не е ПЈРМ, туку бурек.“ Тоа беше народна иронија со тежина на трактат: критика кон навиката да се прифаќа неправдата ако е доволно меко спакувана.
Хавел во „Моќта на беспомошните“ се бореше против систем што ја задушува вистината. Георгиевски во „Теорема на лагата“ се бореше против систем што ја продава вистината на попуст.
Совеста како државен идеал
Љубиша беше и остана интелектуален габарит и спој на поет и аналитичар. Во „Политичката иднина на Македонија“ (1991) ја повика независноста не како бунт, туку како морална одговорност. Предвиде дека држава без совест ќе стане симулација на држава, а интелектуалецот без совест — нејзин гробар.
Во 1994 година беше нападнат за слоганот „Македонија на Македонците“, но тој ја цитираше мислата на Вилијам Гледстоун:
„Зошто да не биде Македонија на Македонците, како што е Бугарија на Бугарите и Србија на Србите?“
Тоа беше визија за граѓански модел — држава во која „Македонец“ не значи исклучиво етничка категорија, туку и национална припадност кон државата Македонија.
Беше амбасадор во Софија, а потоа претседател на Собранието.
Во првиот говор рече:
„Ако некогаш не знаете што е исправно во политиката, прашајте што е најтешко. Правете го токму тоа.“
Ретки се политичарите што не бараат моќ, туку смисла.
Меѓу реализмот и утопијата
Георгиевски велеше:
„Во политиката нема добро, има само помалку лошо.“
За Европа зборуваше како за „потребна утопија“ — чадор за мали народи. Неговите зборови беа трезвени, не песимистички; гледаше со точна диоптрија, без гнев.
Огледало на нашата колективна совест
Почина на денешен ден, 6 декември во 2018 година, на 81-годишна возраст. Се чини дека седум години подоцна, времето не е бројка — туку огледало на нашата колективна совест. Големиот ерудит Љубиша Георгиевски со личен пример покажа што треба да прави еден интелектулец за кого Македонија е центарот на неговата умствена гравитација:
„Ако некогаш блескав, тоа е само затоа што горев.“
Сосема за крај: Ако Вацлав Хавел ја врати честа на Европа, спасувајќи ја од едноумието, тогаш Љубиша Георгиевски ѝ ја спаси совеста на Македонија, впишувајќи ја во својот ментален код како изразито добар раскажувач на нејзината оригинална приказна.
И можеби дел од елитата која владееше го преспа неговиот глас —но тој и ден-денес одекнува како совест што не мирува: тивка, непокорна и длабоко македоноцентрична!